Avustralya'da yapay zekâ gözetimi raporu: İşçiler için yeni yasa çağrısı

Avustralya'da yapay zekâ destekli işyeri gözetimi üzerine hazırlanan yeni bir rapor, çalışanların giderek daha fazla izlendiğini ortaya koydu. İnsan Hakları Hukuku Merkezi adına Edward Santow ve Sarah Sacher tarafından kaleme alınan Drawing the Line başlıklı rapor, mevcut iş yasalarının çalışanları makul olmayan gözetimden korumadığını savunuyor.

Rapora göre Avustralya'da geçen yıl halkın yalnızca yüzde 30'u yapay zekânın faydalarının risklerinden fazla olduğuna inanıyordu. Araştırmacılar, 2026'da bu güvenin daha da düştüğünü belirtiyor. Yazarlar, Avustralya'nın kişi başına dünyanın en yüksek Anthropic Claude ve diğer üretken yapay zekâ kullanıcıları arasında olduğunu da hatırlatıyor.

Yapay zekâ çalışanları nasıl izliyor?

Rapor, gözetimin çalışanların çoğu zaman farkında bile olmadığı biçimlerde yaygınlaştığını gösteriyor. İş cihazları ve telefonlar ile Microsoft Teams gibi yazılımlar üzerinden yapılan izleme bunların başında geliyor.

Raporda sıralanan örnekler, gözetimin gündelik iş hayatındaki etkisini somutlaştırıyor:

• Süpermarket çalışanları, cezai sonuç tehdidi altında yapay zekâ tarafından üretilen verimlilik hedeflerine ulaşmaya zorlanıyor; bu durum yaralanma ve iş kazası riskini artırıyor.
• Uzaktan çalışanlar, ekrandaki her hareketi izleyen ve aileleriyle yaptıkları konuşmaları ses kaydına alabilen yazılımlara maruz kalıyor.
• Yolcu taşıma sürücüleri, performanslarıyla ilgisi olmayan yol koşulları ve müşteri şikâyetleri nedeniyle cezalandırılıyor; bu da hesaplarının kapatılmasına ve günlerce iş kaybına yol açabiliyor.

Yazarlar, sürekli görüntülü görüşme zorunluluğu nedeniyle patronunun cinsel tacizine uğradığını bildiren genç bir kadının ve makine kaynaklı yoğun mikro yönetim yüzünden intihar düşüncesi yaşayan depo çalışanlarının durumunu da aktarıyor.

Hangi yasa değişikliği öneriliyor?

Araştırmacılar, hükümete Fair Work Act'in güncellenmesi çağrısında bulunuyor. Öneriye göre yasa, her türlü çalışan gözetiminin "adil ve makul" olmasını zorunlu kılmalı. Bu düzenleme, hükümetin Gizlilik Yasası kapsamındaki tüm kişisel bilgilerin adil ve makul biçimde işlenmesi taahhüdüne dayandırılıyor.

Yazarlar, mevcut iş yasalarının çalışanları makul olmayan gözetimden korumadığını, işverenlere de hangi izleme türlerinin yasal olduğu konusunda netlik sunmadığını belirtiyor.

Neden önemli?

Rapor, Avustralya parlamentosunun yapay zekâ üzerine kurduğu ortak seçme komitesinin bu hafta başlayan yeni oturumları öncesinde yayımlandı. Komite daha önce yapay zekâ destekli biyolojik silahlar ve tasarlanmış pandemiler gibi varsayımsal riskleri ele almıştı. Araştırmacılar ise işyeri gözetiminin bugün yaşanan bir sorun olduğunu vurguluyor.

Yazarlara göre Avustralya hükümetinin doğrudan kontrolü dışında kalan varoluşsal risklerin aksine, bu sorun basit bir yasa reformuyla çözülebilir. Raporda, çalışanların hükümetten yapay zekâ kaynaklı zararlara karşı harekete geçmesini beklediği ifade ediliyor.

Siyasi partiler ne yapıyor?

Yazarlar, Avustralya'nın büyük siyasi partilerinin yapay zekâya yönelik büyük bir kumar oynamaya yaklaştığını savunuyor. İş dünyasının bir bölümü inovasyon ve yapay zekâ benimsemesinin önceliklendirilmesi çağrısı yaparken, yazarlar bunu çoğu zaman "yapay zekânın olumlu yanlarını daha iyi satmak" olarak nitelendiriyor.

Raporda, Avustralya'da yapay zekâ düzenlemesine ilişkin reformun ne zaman yasalaşacağına dair bir takvim yer almıyor.