Wikimedia Vakfı'ndan mahkemeye telif uyarısı: Aşırıya kaçan karar açık web'i tehdit edebilir

Wikipedia'nın arkasındaki kâr amacı gütmeyen Wikimedia Vakfı, The New York Times'ın OpenAI ve Microsoft'a açtığı telif davasında mahkemeye görüşünü sundu. Vakıf, büyük dil modellerinin telifli eserlerle eğitilmesinin adil kullanım kapsamında korunmasını, ancak sohbet botlarının bu eserleri kullanıcıya aynen aktarmasının lisans gerektirmesini istiyor.

Cuma günü dosyalanan müdahil görüşte (amicus brief) kuruluş, taraflardan hiçbirinin yanında yer almadı. Wikimedia'ya göre her iki tarafın da savunduğu pozisyonlar, adil kullanım ilkesinin yapay zekâ etrafında aşırı geniş ve basitleştirilmiş biçimde uygulanmasını dayatıyor.

Wikimedia neden davaya müdahil oldu?

Vakıf, nüans içermeyen bir kararın iki yönlü risk taşıdığını savunuyor. Yayıncıların kazanması hâlinde telif sahipleri, eserlerinin yenilikçi ve dönüştürücü kullanımlarına bile kapı kapatabilecek. Yapay zekâ şirketlerinin kazanması ise vakfa göre "lisans koşullarını hiçe saymaya ve bilgi akışının insan yazarlar ile okurlar arasında bölünmesine" yeşil ışık yakabilir.

Kuruluş, dosyada kararın Wikipedia için varoluşsal sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor. Wikimedia siteleri, vakfın ifadesiyle, "tüm yapay zekâ ve makine öğrenmesi eğitimi için en kritik veri kaynaklarından biri" hâline geldi. Ancak aynı sistemler ziyaretçileri bu sitelerden uzaklaştırarak bu siteleri ayakta tutan toplulukları zayıflatıyor.

Vakıf ayrıca telif ihlali iddiasını da gündeme getiriyor: ChatGPT gibi hizmetler, Creative Commons kapsamında serbestçe lisanslanan metinleri çoğaltıyor ancak bu lisansın koşullarına uymuyor.

Yapay zekâ araçlarının Wikipedia'ya faydası ne?

Wikimedia, aynı dil modellerinin kendi gönüllü editörlerine de yaradığını belirtiyor. Modeller; vandalizmin önlenmesinde, telif ihlallerinin ve kişisel bilgi sızıntılarının tespitinde, geliştirilmesi gereken maddelerin bulunmasında kullanılabiliyor.

Vakfın baş hukuk müşaviri Stephen LaPorte, yazılı açıklamasında şu ifadeleri kullandı: "Adil kullanım ilkelerini dikkatle uygulamayan bir karar, özgür bilginin sürdürülebilirliğini tehdit edebilir, açık kaynak teknolojilerin gelişimini boğabilir ve her iki durumda da herkesin bilgiye erişimini etkileyebilir."

LaPorte, mahkemenin Wikipedia'nın iş birliğine dayalı bir süreçle üretildiğini ve bunun gelişmesi için açık, erişilebilir insan bilgisi temelinin gerektiğini anlaması gerektiğini ekledi.

Adil kullanım tartışmasında taraflar ne diyor?

The New York Times, dil modellerine uygulanan adil kullanım tanımının daha geniş yorumlanmasını savunuyor. Gazete, OpenAI'ın eğitim veri setleri oluşturmak için web sitesini kazıyarak telif hakkını ihlal ettiğini iddia ediyor. OpenAI ve Microsoft ise dil modellerinin kullanımının adil kullanım sayıldığını savunuyor. OpenAI, eserlerin aynen aktarılmasının "nadir bir hata" olduğunu belirtmişti. Microsoft da eylül ayındaki dosyasında, uzman analizine göre Copilot'un haber içeriğinden tam cümleleri nadiren çoğalttığını ve bunun model eğitiminin dönüştürücü amacını zayıflatmadığını öne sürdü.

Wikimedia'nın önerdiği orta yol ne?

Vakıf bir uzlaşı formülü öneriyor. Buna göre web sitelerinin kazınması telif ihlali sayılmamalı ve telifli eserlerin lisanssız olarak modellerin ön eğitiminde kullanılması, "kaynaklardan yeni ve farklı bir şey" üretildiğinde adil kullanım kapsamında değerlendirilmeli.

Ancak modeller kullanıcı sorgularına yanıt olarak materyalin kopyalarını çıkarıp bunu "okurların orijinal eserlerle etkileşiminin yerine geçecek şekilde" sunarsa, bu durumda lisans alınması gerekiyor. Vakfa göre buradaki temel fark, yapay zekâ çıktısının orijinal eserin yerine geçmesi ve onu dönüştürmeye yetecek kadar değiştirmemesi.

Wikimedia, bu gibi durumlarda yapay zekâ şirketlerinin lisans koşullarına uyması gerektiğini belirtiyor. Wikipedia özelinde bu, Creative Commons lisansı kapsamında orijinal kaynağa atıf yapılması ve olası her türlü uyarlamanın da aynı lisans altında kalması anlamına geliyor.

Vakfın CEO'su Bernadette Meehan ise açıklamasında, "Bu davada Wikipedia'nın dayandığı özgür ve açık insan bilgisini savunmak için bir pozisyon alıyoruz" dedi.