Yapay zekâ sohbet botları doğa yürüyüşçülerini yanlış yönlendiriyor

ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki Mount Shasta'da üç yürüyüşçü, zirve tırmanışlarının ardından karanlıkta inmeye çalışırken kayboldu ve yardım çağrısında bulundu. Üç kişi, hazırlıklarının bir bölümünde Google'ın yapay zekâ sohbet botu Gemini'ye güvendiklerini kabul etti. Olay, doğa sporlarında yapay zekâ kullanımının yol açtığı riskleri gündeme getirdi.

Wired'ın High Country News'ten aktardığı habere göre, üç 20 yaşındaki yürüyüşçü yeterli yiyecek almamış ve kondisyonlarını olduğundan iyi sanmıştı. Zirveye akşam 7.30'da ulaşıp inişi karanlığa bırakan grup, sabaha karşı dağın zorlu bir bölümünde kayboldu; birinin dizi yaralandı. Çağrıya yanıt veren Mount Shasta Wilderness Climbing and Avalanche Center'ın program yöneticisi Nick Meyers, yürüyüşçülerin araştırma yapmaya çalıştığını ancak "beyinlerini kapatmış" gibi davrandıklarını söyledi.

Yapay zekâ sohbet botları doğa yürüyüşünde hangi hatalara yol açıyor?

Meyers'ın aktardığına göre bu olay tek örnek değil. Aynı bölgede bir ziyaretçi, "Kamp yapılmaz" tabelasının yanına çadır kurmuş ve yapay zekânın izin verdiğini söyleyerek buna hakkı olduğunu savunmuş. Bir başka ziyaretçi ise patika başında, yakındaki dağın belirgin özelliklerini yanlış tarafta gösteren yapay zekâ üretimi bir haritayla dolaşırken bulunmuş.

Kanada'nın Britanya Kolumbiyası eyaletinde de 16 yaşındaki bir yürüyüşçü, Crown Mountain'ın arkasındaki Widowmaker Arete bölgesinde bir çıkıntıda mahsur kaldıktan sonra helikopter ekibi tarafından kurtarıldı. Genç, gezi planlamasında Anthropic'in sohbet botu Claude'dan da yardım almıştı. Ancak sonradan Google Maps ve popüler yürüyüş uygulaması AllTrails'e de başvurduğunu söyledi.

Parklarda yapay zekâ kullanımı ne kadar arttı?

Wyoming'deki Grand Teton Ulusal Parkı'nda geçen yıl, seyahat bilgisi için yapay zekâ kullandığını bildiren ziyaretçilerin oranında belirgin bir artış görüldü. Park müdürü Chip Jenkins, bu oranın "sıfırdan yüzde 26'ya" çıktığını ve eğrinin düzleşmesini beklemediğini söyledi.

Yapay zekâ kullanımının kırsal alanlardaki kaza ve arama kurtarma sayılarını artırıp artırmayacağı ise henüz belirsiz. Meyers'ın ofisi, Kuzey Kaliforniya'daki geniş bir vahşi doğa alanında yılda ortalama 12 kurtarma gerçekleştiriyor ve 2026 ortalamaya yakın seyrediyor. Wyoming'de arama kurtarma çağrıları ise 2025'e göre azaldı: 2025'te toplam 466, 2024'te 377 çağrıya karşılık 2026'da şu ana kadar 312 çağrı kaydedildi.

Botlar neden güvenilmez?

Arama kurtarma deneyimi olan uzmanlar, yapay zekâ sohbet botlarının insanların başını derde sokmasının yeni bir yolu olduğunu düşünüyor. Yaklaşık on yıl önce yürüyüşçüler rotalarını Instagram ve benzeri sosyal medya sitelerinden seçmeye başladığında da bazen ölümcül sonuçlar yaşanmıştı. Daha öncesinde ise insanlar Google Maps'e veya telefon bağlantısına güvenerek yoldan çıkabiliyordu.

Clemson Üniversitesi'nde insan odaklı bilişim profesörü olan ve yapay zekâ ile arama kurtarmayı inceleyen Chris Flathmann, botların yanlış bilgiyi ikna edici biçimde gerçek gibi sunabildiğini, bunun da "bilişsel teslim" denen duruma yol açabildiğini söyledi. Ona göre insanlar yapay zekâyla çalışırken eleştirel düşünmeyi bırakabiliyor; bot bir konuda uzman gibi davrandığında kullanıcı, o alanda uzmanlığı olmadığı için yanlışlığını fark edemiyor. Flathmann, botların güvenilir kaynaklara dayanıp dayanmadığına bakmaksızın kullanıcıya duymak istediğini kendinden emin bir dille söylediğini de ekledi. Yanıtlar bazen Reddit tartışmalarından veya eski YouTube videolarından derlenebiliyor, hatta tamamen uydurma olabiliyor.

Yürüyüşçüler hangi kaynaklara güvenmeli?

Uzmanlar, hangi kaynağa başvurulursa başvurulsun yeni bir yere gidilirken bilgilerin güncel resmî park ve orman idaresi haritaları, patika derneklerinin siteleri ya da rehber kitaplar gibi güvenilir kaynaklarla doğrulanmasını öneriyor. Daha iyisi, gerçek bir rehberle, ulusal orman yetkilisiyle veya park görevlisiyle konuşmak.

Meyers, uyarısını sert bir cümleyle bitirdi: "Öldürebilecek yerlere gidecekseniz, planlamanızı ciddiye almalısınız."

Yapay zekâ sohbet botlarının Türkiye'deki doğa yürüyüşçülerini nasıl etkilediğine dair bir veri henüz bulunmuyor; büyük dil modellerinin yürüyüş rotası ve kamp bilgisi konusunda ne kadar güvenilir olduğu da ayrıca test edilmedi.