Agentic web yaygınlaşırken uzmanlar açık ekosistem konusunda endişeli

İnternette yapay zekâ ajanlarının kullanıcı adına iş yaptığı "agentic web" dönemi tartışılırken, uzmanlar bu geçişin açık bir ekosistem mi yoksa birkaç şirketin kontrolündeki kapalı bahçeler mi olacağını sorguluyor. MIT Technology Review'ın haberine göre araştırmacılar, ajanların gücünün nasıl dağıtılacağının internetin geleceğini belirleyeceğini düşünüyor.

Tartışmanın merkezinde, alışverişten içerik tüketimine kadar gündelik dijital işleri devralacak kişisel asistan ajanları var. Uzmanlar bu araçların kullanıcıya daha fazla kontrol verebileceğini savunuyor; ancak web tarihinin bugüne dek gücün giderek birkaç elde toplanmasıyla şekillendiğine dikkat çekiliyor.

Ajanlar alışveriş sonuçlarını nasıl etkiliyor?

Toronto Üniversitesi Scarborough'daki operasyon yönetimi profesörü Akshit Kumar'ın geçen yıl yönettiği bir araştırma, ajanların alışveriş sitelerinin arama sonuçlarını sunma biçiminden nasıl etkilendiğini inceledi. Ekip, ajanların "sponsorlu" etiketi taşıyan ürünleri önerme olasılığının daha düşük olduğunu buldu. Bu sonuç, insanların çevrimiçi alışverişinde ajanların ana kanal haline gelmesi durumunda, sonuç sayfalarında avantajlı konum satmanın siteler için kazançlı bir yol olmayabileceğine işaret ediyor.

Araştırmada modellerin arama sonuçlarındaki belirli konumlardaki ürünleri tercih etme eğilimi gösterdiği, ancak bunun sayfanın üst, alt ya da orta kısmı mı olduğunun modele ve aynı modelin farklı sürümlerine göre değiştiği belirtildi. Bu değişkenlik, e-ticaret platformlarının uyum sağlamasını zorlaştırabilir.

Mikro ödeme ve aracısız internet vizyonu

Microsoft Research'te ekonomist olan David Rothschild, agentic web'e geçişin tüketicinin elini güçlendirebileceğini umuyor. Bugün çevrimiçi içeriğe erişim genellikle bir taahhüt gerektiriyor: Bir dergiye abone olunuyor ya da bir YouTuber'ın Patreon sayfasına katılınıyor. Bunun alternatifi olan mikro ödemeler geçmişte tutmadı; çünkü makale makale ya da video video ödeme yapmak fazla idari yük getiriyordu.

Rothschild'e göre ajanlar bu yükü kullanıcı adına üstlenebilir ve tüketilen her içerik parçası için doğrudan ödeme yapılmasını sağlayabilir. Wellesley College'dan bilgisayar bilimci Eni Mustafaraj da ajanların, tükettiğimiz medyanın büyük bölümünü yöneten algoritmalardan kurtulmaya yardımcı olabileceğini söylüyor. Mozilla'dan Varma ise Airbnb ve DoorDash gibi aracı platformların olmadığı, kullanıcıların doğrudan restoranların ajanlarıyla iletişim kurabildiği bir internet hayal ediyor.

Kapalı bahçe riski neden gündemde?

Bu vizyon cazip görünse de web tarihi gücün toplanması ve merkezileşmesiyle yazıldı. Kişisel asistan ajanı OpenClaw 2026 başında ortaya çıktığında, ajanların tabandan ve dağıtık biçimde geliştirilebileceği izlenimi doğmuştu. Ancak OpenAI kısa sürede OpenClaw'un kurucusu Peter Steinberger'i bünyesine kattı ve diğer öncü yapay zekâ şirketleri kendi kişisel asistan ajanlarını geliştirmeye koyuldu.

Rothschild, bu araçları kullananların şirketlerin belirlediği davranış kurallarına tabi olacağını belirtiyor. Ona göre iletişimdeki sürtünmeyi ortadan kaldıran bir teknoloji ortaya çıktığında, şirketler mevcut kullanıcı tabanlarını korumak için bariyerler inşa etmeye yönelecek.

Haberde örnek olarak Meta'nın olası hamlesi ele alınıyor: Kullanıcıların varsayılan bilgi ve alışveriş aracı haline gelen bir asistanın, kullanıcıları kendi kapalı bahçesinde tutacak şekilde tasarlanması mümkün. Bu senaryoda asistan, Meta sosyal ağlarındaki içerikleri öne çıkarabilir ve sonuçlarda görünmek için ücret ödeyen işletmeleri önerebilir. Meta ve OpenAI, MIT Technology Review'ın bu haber için yaptığı yorum taleplerine yanıt vermedi.

Güvenlik mi, açıklık mı?

Daha kapalı bir agentic web'in bazı avantajları da bulunuyor. Ajanlar hackerlar ve dolandırıcılar için güçlü araçlara dönüşebilir. Büyük şirketler bu kötüye kullanımı önlemek ya da en azından hafifletmek için önlemler alıyor; örneğin birinin hackleme amaçlı talepte bulunduğunu otomatik olarak tespit edip modelin yanıt vermesini engelleyen araçlar bulunuyor. Tamamen açık bir ekosistemde ise bu tür kısıtlamaları olmayan bir sistemin geliştirilip yayılması muhtemel görünüyor.

Şirketlerin itibar kaygısı da güvenlik önlemlerini güçlendiriyor. Kişisel asistan ajanlarının kullanıcının istemediği büyük bir alışverişi onaylaması gibi hatalar yapmasını engellemek için şirketler güvenilir önlemler geliştirmeye çaba harcıyor.

Türkiye'de bu tür kişisel asistan ajanlarının ne zaman ve nasıl kullanıma açılacağına dair bir açıklama bulunmuyor. Haberde OpenClaw sonrası dönemde öncü şirketlerin kendi asistan ajanlarını geliştirmeye başladığı belirtiliyor; bu araçların hangi pazarlarda ve hangi koşullarla sunulacağı ise henüz bilinmiyor.