Çin, ABD'nin DeepSeek yasağına karşı çıkarken kendi ülkesinde yabancı yapay zekâyı engelliyor

ABD İç Güvenlik Bakanlığı'nın sivil federal kurumlara Çinli yapay zekâ şirketi DeepSeek'in ürünlerini BT sistemlerinden kaldırma talimatı vermesinin ardından Pekin yönetimi karara sert tepki gösterdi. Çin Dışişleri Bakanlığı ABD'yi ulusal güvenlik kavramını aşırı genişletmekle suçlarken Ticaret Bakanlığı yasağın kaldırılmasını istedi ve karşı önlem alacağını açıkladı.

Bakanlığın emri yalnızca doğrudan DeepSeek ürünlerini değil, şirketin açık kaynak modelleri üzerine kurulu diğer tedarikçilerin yazılımlarını da kapsıyor. Karar, DeepSeek'ten yeni ürün alımını da yasaklıyor. Washington, Pekin'in DeepSeek üzerinden hassas verilere erişebileceğinden endişe ediyor.

DeepSeek yasağı neden gündeme geldi?

ABD tarafındaki kaygıların somut dayanakları da var. Çin'in 2017 tarihli Ulusal İstihbarat Yasası, şirketlerin ve vatandaşların ülkenin istihbarat birimlerinin çalışmalarını desteklemesini zorunlu kılıyor. Ayrıca Çinli modellerin belirli konulardan uzak durduğu ve Batılı muadillerine göre devlet propagandasını daha az eleştirel biçimde tekrarladığı belirtiliyor. FBI ve diğer ABD kurumları, Çinli şirketleri ABD'nin önde gelen modellerini endüstriyel ölçekte kopyalamakla suçlarken Pekin bu iddiaları reddediyor.

Çin kendi pazarında hangi yabancı yapay zekâları engelliyor?

Pekin'in tepkisi, kendi uyguladığı kısıtlamalar nedeniyle tutarlılık sorunu taşıyor. ChatGPT, Claude ve Gemini Çin'de onaylı hizmetler arasında yer almıyor. 2023'ten bu yana yapay zekâ hizmetlerinin Siber Uzay İdaresi tarafından incelenmesi ve siyasi kurallara uyması gerekiyor. Bu kural yalnızca devlet kurumlarını değil, pazarın tamamını kapsıyor. Devlet kurumları ve kamu şirketlerinin yabancı donanım ve yazılımları kademeli olarak yerli ürünlerle değiştirmesi bekleniyor. Haberlerde memurlara yönelik iPhone kısıtlamalarına da işaret ediliyor.

Pekin'in tepkisi ne anlama geliyor?

Protesto, birkaç amaca hizmet ediyor. Çinli şirketlere devletin arkalarında olduğu mesajını veriyor. Diğer ülkelere karşı ABD'nin yapay zekâ sektörünü tekeline almak istediği anlatısını destekliyor. En önemlisi de Pekin'in ileride alacağı karşı önlemler için zemin hazırlıyor; böylece olası bir misilleme "karşılık" olarak sunulabilecek.

Türkiye ve sektör için neden önemli?

Karar, yapay zekâda ulusal güvenlik gerekçesiyle pazar kapatma eğiliminin iki büyük ekonomi arasında karşılıklı hale geldiğini gösteriyor. ABD çip ihracat kontrolleriyle güvenlik ve ekonomi politikasını birleştirirken Çin de New York Times'ın haberine göre geçen hafta yapay zekâ teknolojileri için ABD'ninkine benzer ihracat ve lisans kontrolleri önerdi. DeepSeek modelleri Türkiye'deki geliştiriciler ve şirketler tarafından da kullanılabildiği için, olası yeni kısıtlamaların açık kaynak ekosistemini nasıl etkileyeceği yakından izleniyor. Yasağın Türkiye'deki kullanıcılara doğrudan bir erişim kısıtlaması getirip getirmeyeceği ise henüz açıklanmadı.

ABD tarafında yasağın federal kurumlarda uygulanma takvimi, Çin tarafında ise açıklanan karşı önlemlerin kapsamı henüz netleşmiş değil.