Utah'taki yapay zekâ vatandaş meclisi, veri merkezleri için kamu denetimi önerdi

ABD'nin Utah eyaletinde kura yöntemiyle seçilen 38 sakin, yapay zekâ teknolojileri ve altyapısına ilişkin kararlarda halkın rolünü tartışmak üzere 18-19 Eylül'de bir araya geldi. Utah Common Ground tarafından düzenlenen forumda katılımcılar, hiperscale veri merkezleri için kamuya açık oturumlar, bağımsız çevresel değerlendirmeler, toplum öncülüğünde yapay zekâ okuryazarlığı programları ve daha sıkı şeffaflık kuralları içeren 10 öneri üzerinde uzlaştı. The Guardian'ın aktardığına göre önerilerin her biri en az yüzde 82 destek aldı.

Forumun gündeminde Manhattan'ın iki katından büyük bir veri merkezi projesi vardı. Projeye yönelik tepkiler enerji tüketimi, eyaletin su kaynakları ve Great Salt Lake ekosistemi üzerindeki olası etkiler üzerinde yoğunlaşmış, halkın karar süreçlerinden dışlandığı eleştirileri öne çıkmıştı.

Yapay zekâ vatandaş meclisi nedir?

Vatandaş meclisleri, kura yöntemiyle seçilen sakinlerin belirli bir konuda tartışıp öneri geliştirdiği katılım mekanizmaları olarak tanımlanıyor. The Guardian'da Richard Wilson ve Clara Long'un kaleme aldığı değerlendirmeye göre son beş yılda yapay zekâ odaklı 80'den fazla kamu katılımı projesi düzenlendi; bu projelere 95'ten fazla ülkede 200 binden fazla kişi katıldı.

İsviçre'de bir vatandaş meclisi mahremiyet, şeffaflık ve anlamlı insan kontrolü taleplerini dile getirdi. Belçika'daki bir vatandaş paneli ise yapay zekânın herkese hizmet etmesi ve kimseyi geride bırakmaması çağrısı yaptı.

Utah kararları neden önemli?

Kaynak metne göre bu çalışmalar şu an dağınık bir görünüm sergiliyor ve hükümetlerdeki karar alıcılar ile yapay zekâ laboratuvarları tarafından büyük ölçüde göz ardı ediliyor. Bu boşluğu kapatmak amacıyla kurulan Citizens' Track on AI, toplumlara dayanan ancak yapay zekâya ilişkin kararların alındığı kurumlarla bağlantılı bir meclis ağı kurmayı amaçlıyor.

Utah forumunun düzenlenmesine katkı sağlayan Bloom Project, bu ağın bir parçasını inşa ediyor. Proje, 2028'de yapay zekâ konulu ulusal bir vatandaş meclisine girdi oluşturacak yerel ve eyalet düzeyinde bir dizi meclis kurmayı planlıyor. Küresel düzeydeki hedef ise farklı ülkelerdeki meclisleri Birleşmiş Milletler'in yapay zekâ yönetişimi süreçlerine bağlamak ve yapay zekâ şirketlerine karşı doğrudan hesap verebilirlik kanalları oluşturmak.

Yapay zekâ şirketlerinin gündemi

Tartışma, teknoloji şirketlerinin yöneticilerinin son dönemdeki uyarılarıyla aynı döneme denk geliyor. Metne göre 25 Eylül'de OpenAI, yapay zekâ ajanlarının kontrolden çıktığına dair haberlerin artması üzerine en yeni sınır modellerinin eğitimini duraklattı. Ertesi gün Avustralya Senatosu, OpenAI ve Anthropic yöneticilerini bir soruşturmaya katılmaya çağırdı; şirketler bu çağrıyı reddetti.

Bill Gates yapay zekânın yanlış ellerde "bir milyar ölüme yol açabileceği" uyarısında bulundu ve "hiç kimse öz düzenlemenin yeterli olduğunu düşünmüyor" dedi. Anthropic CEO'su Dario Amodei ile OpenAI CEO'su Sam Altman da Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne seslenmişti. Amodei yapay zekânın "bir bütün olarak insanlık için risk" oluşturabileceğini, Altman ise "yapay zekâ demokratik olacaksa en önemli kararların tek başına San Francisco'daki laboratuvarlarda alınamayacağını" söyledi.

Türkiye'de durum ne?

Kaynak metinde Türkiye'ye ilişkin bir bilgi ya da bu meclis ağının Türkiye'yi kapsayıp kapsamayacağına dair bir açıklama yer almıyor. Ülkedeki kullanıcıları doğrudan etkileyen bir takvim ya da katılım planı da metinde geçmiyor.

Yazarlar, yapay zekânın demokratikleştirilmesinin önündeki asıl engelin teknik değil siyasi olduğunu savunuyor. Onlara göre toplumun ne kadar riski kabul edeceği bir mühendislik değil siyaset sorusu. Vatandaş meclislerinin hükümetlere, şirketlerin kendi kendine uygulamayacağı testler, kırmızı çizgiler ve durdurma mekanizmalarını devreye sokma yetkisi ve siyasi dayanak sağlayabileceği belirtiliyor.

Metinde gelecek adımlara ilişkin olarak yapay zekâ konulu kalıcı bir küresel vatandaş meclisi için geçen hafta yayımlanan öneriler hatırlatılıyor. Utah forumunun ise henüz garanti altına alınmış bir dinlenme hakkı bulunmuyor.